TİROİD HASTALIKLARINDA BESLENME

blog yazısı ekle !

TİROİD HASTALIKLARINDA BESLENME

TİROİD BEZİ NEDİR ?

Tiroid herkeste bulunan ve hormon üreten bir organdır. Bu hormon vücutta triodotironin (T3) ve tiroksin (T4) olarak bulunur ve vücudumuzun işleyişi için hayati önem taşır. Vücutta bu hormonların az yada fazla çalışması hipotroidi ve hipertroidi gibi hastalıklara neden olur .Tiroid fonksiyonlarını değerlendirmede ilk yapılacak testler TSH ve T4 ,T3 olmalıdır. TSH düzeyi özellikle tiroid fonksiyonlarının iyi bir göstergesidir.

HİPERTİROİDİ:

Hipertiroidi tiroid hormonlarının normalden fazla salınması veya çalışması olarak tanımlanabilir.Tanıda yüksek T4 ve T3 değerleri ile baskılanmış TSH düzeyi görülüyorsa hipertiroididen şüphelenilir.

Hastalarda hipertiroidi ile uyumlu bulgular sorgulanılmalıdır.

* İştahda artış,

* Kadınlarda menstrüel kanamanın azalması,

* Diplopi, dispne, yorgunluk,

* Sıcağa toleransın azalması, aşırı terleme,

* Barsak motilitesinde artış,

* Kas zaafiyeti,

* Sinirlilik, fotofobi, uyku bozuklukları,

* Tiroid bezi boyutlarında artış,

* Tremor,

* Kilo kaybı yardımcı bulgular olabilir

Hipertiroidi tanısında da en hassas yöntem TSH ölçümüdür. Serum TSH konsantrasyonu 0,5 mIU/L'den daha düşük ve serbest T3 ve serbest T4 normal sınırlarda ise hipertiroidi söz konusu olabilir.

HİPOTİROİDİ:

Laboratuarda yüksek TSH ve düşük T4 hipotiroidiyi destekler.

Sık karşılaşılan bulgular

* Soğuk intoleransı,

* Depresyon, yorgunluk,

* Kuru cilt, eklem ağrıları,

* Menstrüel düzensizlikler,

* Kabızlık,

* Hareketlerde ve konuşmada yavaşlama

* Reflekslerde azalma

* Mental yeteneklerde azalma, kas krampları, güçsüzlük,

* Uykuya meyil

* Kilo artışı

EĞER BU BELİRTİLER VARSA DİKKAT ;

* Elimi kolumu kaldıramıyorum, hiç iş yapamıyorum (%99)

* Çok halsizim, sürekli yatıyorum (%91)

* Çok üşüyorum (%89)

* Eskiden çok terlerdim, şimdi hiç terlemiyorum (%89)

* Bu aralar çok unutkanım, dolabın kapağını açıyorum ne yapacağımı unutuyorum (%66)

* Sürekli bir şişkinliğim var, tuvalete rahat çıkamıyorum (%61)

TİROİD HASTALIKLARI İÇİN RİSKLİ KİŞİLER

Ailede veya kendisinde tiroid hastalığı olanlar (hipertiroidi veya hipotiroidi, postpartum tiroidit)
Daha önce tiroid ameliyatı geçirmiş olmak
Tip 1 DM veya diğer otoimmun hastalıkların mevcudiyeti
Tiroid hastalığını düşündüren klinik bulguların mevcudiyeti, guatr
Otoimmün tiroidit varlığı
Anemi, kolesterol yüksekliği, hiponatremi
Baş boyun radyoterapisi almış kadınlar
İnfertilite tedavisi görmüş olanlar
Daha önce düşük veya ölü doğum hikayesi olanlar
Yeni doğum yapmış kadınlar
50 yaş üstü kadınlar
Lityum ve benzeri ilaçları uzun süre kullananlar

TİROİD VE DİĞER HASTALIKLARLA OLAN İLİŞKİSİ

Günümüzde gittikçe daha fazla dikkat çekip önem kazanan bir diğer konu da tiroid hormon eksikliği veya fazlalığında gözlenen vücut ağırlığı , bel çevresi ve beden kitle indeksi (BKİ) değerlerinde gözlenen değişikliklerdir. Bunlar tiroid hastalıklarıyla, obezite ve zayıflık gibi ağırlık yönetimine bağlı hastalıkların ilişkili olduğunu göstermektedir.
Çalışmalar tiroid hormon seviyelerindeki düşük veya yüksek değerlerin kardiyovasküler sistem üzerine çeşitli olumsuz etkilerini ortaya koymuştur. Kan basıncında da değişiklikler yaratarak tansiyon gibi hastalıklara zemin hazırlayabilir.
Ayrıca tiroid hormonlarının plazma lipid seviyeleri ( kolesterol ve trigliserid) üzerinde de bir takm olumsuz etkileri bulunmaktadır. Özellikle kolesterol yüksekliği hipotiroidi hastalarında sık görülür
Tip1 diyabet ve tiroid hastalıkları arasında da ilişki vardır. Toplumumuzda bu iki hastalıkta üst sırada görülen hastalıklardandır. İkisinin görünme oranı da birbirine yakındır. Yapılan çalışmalar ise diyabeti olan kişilerde tiroid hastalıkları daha sık görüldüğünü söylemektedir.
Kadınlarda hormon problemler daha sık karşımıza çıkmaktadır. Artmış vücut ağırlığı, menstrual bozuklukları, erken menopoz veya vücut kıllanma oranın da meydana gelen değişiklikler birer hormon hastalığı belirtisi olabilmektedir ve bu gibi durumlarda tiroid hormunu mutlaka değerlendirilmelidir.
Kansizlik, tiroid yetmezligi olan hastalarin % 30'unda görülür. Hipotiroidinin tiroid hormon ilaçlariyla yapilan tedavisi sonrasi kansizlik düzelir. Bu hastalarin % 2-15'inde demir yetersizligine bagli anemi görülür.
Hipotiroidi olan kişilerde solunum sisteminde de bazı sorunlar ortaya çıkabilir . Solunum yavaşlar ve buna uyku apnesi sık görülür.
Depresyon , tiroid bezi yetmezligi olan kisilerin % 40'dan fazlasinda saptanir. Beyindeki mutluluk hormonu denilen serotoninin yapiminin azalmasindan dolayi depresyon gelistigi ileri sürülmüstür.

TİROİD HASTALIKLARINDA BESLENME TEDAVİSİ

Tıbbi beslenme tedavisi hemen hemen artık tüm kronik hastalıklarda tedavinin bir basamağıdır . düzenli uygulanan bir programla hem beden ağırlığında hedeflenen ağırlığa ulaşılması hem de fazla yağ dokunun oluşturabileceği zararlar ve düzensizlikler minimize edilmektedir. Tıbbi beslenme tedavisi özellikle bozulmuş tiroid hormon mekanizmasının sebep olabileceği bir çok yandaş hastalığın belirtilerini ortadan kaldırabiliyor ya da şiddetini azaltabiliyor .Bu yüzden mutlaka tiroid hormonu hastalıklarının tedavisinde tıbbi beslenme tedavisi önerilmelidir

Özellikle zayıflama sürecinde en fazla karşılaşılan ve günümüzde yaygın olarak gözlenen tiroid rahatsızlıklarında beslenme büyük önem taşımaktadır. Tiroid hastaları doktor kontrolü altında olmalı ve eğer uygun görülürse ilaç tedavisi uygulanmalıdır. Bunun yanı sıra yaşamları boyunca beslenmelerine de dikkat etmek durumundadırlar. Tüketecekleri yiyeceklerin miktarı, çeşidi de hormon seviyelerini etkileyebilmekte ve hastalığın seyrini etkileyebilmektedir.

Hipotriodi hastalarında beslenme ipuçları;

* Bir beslenme uzmanı tarafından kişinin yaş, kilo, boy , ve kan bulgularına uygun bir beslenme programı hazırlanmalıdır.

* Bütün besin ögelerini içeren , dengeli ve sağlıklı bir beslenme programı yürütülmelidir.

* Sebze ve meyve tüketimi ihtiyaçlar dahilinde artırılmalı , A, C, E gibi antioksidan vitaminlerin alımı artırılmalıdır.

* Günlük gereksiniminiz kadar proteini almaya çalışın, yeterli protein alımı tiroidlerin daha iyi çalışmasını sağlıyor.

* Haftada en az 2 kez balık tüketilmeli , omega 3 yağ asitlerinin tiroid fonksiyonlarını olumlu etkilediği bilinmektedir.Eğer balık tüketemiyorsanız omega-3 takviyesi alabilirsiniz.

* Keten tohumu da omega 3 içeriğiyle tiroid bezinizin daha iyi çalışmasını sağlar. Günde 1-2 yemek kaşığı kadar taze öğütülmüş keten tohumunu sebze yemeklerinize, salatalara ve çorbanıza yemek piştikten sonra ilave edip tüketmeye çalışın.

* Tam buğday veya çavdar unundan yapılmış posa ve B vitamini açısından yüksek besinler beyaz unlu gıdaların yanı sıra daha çok tercih edilmelidir.

* Posadan ve bitkisel proteinden oldukça zengin kurubaklagillere de hafta 2 kez mutlaka yer verilmelidir.

* Diyetinizle, ihtiyacınıza uygun, yeterli düzeylerde iyot (iyotlu tuz, deniz ürünleri) almaya özen gösterin. İyot vücut için elzem bir elementtir , ancak fazla yada az alınırsa vücutta değişik etkilere neden olabilir. Hipotiroidi olanların iyotlu tuz tüketmesi daha doğru iken ; hipertiroidi ve guatrı olanların aşırı iyot alımında hashimato tiroidi oluşur bu nedenle iyotsuz tuz yemeleri daha doğrudur .

* Kafein, alkol, sigara ve şeker tüketimi özellikle sınırlandırılmalıdır. Bunlar hastalığın seyrini olumsuz yönde etkileyen faktörlerdir.

* Çinko tiroid hormunun metabolizmasında etkili bir mineraldir ve eksikliğinde tiroid metabolizması bozulur. Beslenmede çinko içeren besinlere yer verilmelidir.

* Tiroid için önemli olan bir diğer mineral ise selenyumdur . Selenyum seviyelerini dengede tutmak tiroid hormonunun metabolizması üzerine önemli etki yaratır. Selenyum içeren ; ceviz, et, balık ve kabuklu deniz ürünleri, kepekli unlar, süt ürünleri, sebze ve meyveler ve yumurta gibi besinler günlük yaşantınızda tüketilmelidir.

* Selenyum eksikliğinde vücutta E vitamini azalır ve tiroid bezi iltihabı daha sık görülür. Bu nedenle selenyum ve E vitamini birlikte vermek daha faydalıdır.

* Selenyum ve E vitaminini birlikte almak vücut için daha faydalıdır,E vitamininden zengin besin olan besinler ise ; bitkisel yağlar, zeytinyağı, mısırözü yağı, ayçiçek yağı, buğday tohumu, baklagiller, yeşil yapraklı sebzeler, keten tohumu, badem, fındık, kabak çekirdeği olarak örnek gösterilebilir .

* B vitaminleri, özellikle B12, tiroid bezinin enerji üretmesine yardımcı olur. . Tiroid işlevi için önemli olan bir diğer B vitamini de B9 vitaminidir . Bu vitaminlerin vücuttaki seviyelerine baktırılmalı , eksikliğinde bu vitaminlerden zengin besinlerin tüketimi artırılmalıdır.

* Tiroidde en fazla görülen problem biri de ödemdir. Bu nedenle su tüketiminizi asla ihmal etmeyin, günde 8-10 bardak su içmeye çalışın.

* Stres birçok hastalık gibi tiroid bulgularını da tetikler, özellikle bahar aylarında psikolojik yapının değişmesiyle hormonal değişimde görülebilmektedir. Bu nedenle stresle baş etmek için elinizden geleni yapmaya çalışın.

* Çikolata kadminyum içeren bir besindir, bu içeriğinden dolayı tiroid hastalarının dikkatli tüketmesi gerekir. Çünkü fazla kadminyum selenyumu vücuttan atarak tiroid metabolizmasını etkiler .

* Taurin, tiroid hormonlarının üretimi için elzem bir aminoasittir. Supleman olarak kullanılabilir ama herkes için uygun değildir , mutlaka doktor kontrolünde kullanılması gerekir .

* Doğru bir beslenme programıyla birlikte

TİROİD HASTALIKLARINA İYİ GELEN 10 BESİN

* Deniz ürünleri

* Yağsız et , tavuk, hindi eti

* Keten tohumu

* Hindistan cevizi

* Ayçekirdeği – Kabak çekirdeği

* Susam

* Ceviz

* Dereotu

* Tam tahıllı ürünler

* Mercimek

Hipotiroidi Olan Hastaların Dikkatli Tüketmesi Gereken Besinler ;

Bazı besinler guatrojenik besinler olarak adlandırılır ve tiroid hormonlarının çalışmasını azaltır;

* Beyaz lahana,

* Kara lahana,

* Karnabahar,

* Brokoli,

* Turp,

* Brüksel lahanası,

* Hardal,

* Şalgam

* Soya fasulyesi,

Yer fıstığı ,mantar ve bira mayası gibi besinler dikkatli tüketilmelidir.

Bu besinlerin pişirelerek tüketilmesi etkisini azaltmaktadır.

Sarımsak, su teresi, yumurta sarısı gibi besinler fazla tüketilmemelidir.

Hipertiroidi olanlar ise bazı besinlerin tüketimini azaltmalıdırlar ;

* Süt,

* Peynir,

* Deniz mahsulleri,

* Mor lahana

* Turp,

* Kuruyemiş

Ayrıca çay, kahve, alkol ve nikotin metabolizma hızını artıracağından tüketimi azaltılmalıdır.